Yürüyen Merdivenlerde Modüler Bakım Riskleri

Yayın TarihiMayıs-Haziran, 2020 Erol Akçay-Liftinstituut Solutions, B.A.E. Bölge Teknik Direktörü Yazdır

Yürüyen Merdiven bakımlarında sıklıkla uygulanan bakım yöntemleri merdivenlerin genelde 3 ayı bulan belli aralıklarla açılarak içerdeki parçaların bakımlarının yapılmasını öngören modüler tip bakımları içermektedir. Bu tip bakımlar her ne kadar zamandan, iş gücünden ve maliyetten kazandırsa da bazı sorunları da beraberinde getirmektedir.

Yürüyen merdivenlerde ve yollarda yapılan bakımlar, ünitelerin güvenli ve fonksiyonel şekilde çalışmasına sağlamaya dönük kontrol, ayar, temizlik ve yağlama işlemleri ile gerçekleştirilmektedir. Bununla birlikte çeşitli komponentlerin birkaç ayı bulan aralıklarla kontrol edilip aksiyon alınması kaza ve arıza risklerini artırmakta parça ömürlerini düşürmekledir. Örneğin el bandı kılavuz makaraları, el bandı tambur baskı makaraları ve el bandı tahrik zinciri parçalarının bakımları, ünitenin kullanım sıklığına göre ayarlanmalıdır. Bu parçalardaki ayarsızlık, el bandının aşırı sıkı veya aşırı gevşek olmasına sebebiyet verir. Aşırı sıkı olan el bantları, fazla sürtünmeden dolay ısınırlar. Isınan el bandı malzeme özelliğinden dolayı kısalır. Kısalan el bandı daha fazla sürtünmeye sebep olarak kısır bir döngüye girer ve el bandının ömrü belirgin şekilde düşer. Gevşek el bandı ise kullanıcıların uyguladıkları kuvvet sebebiyle zaman zaman durur veya basamaklardan daha yavaş hareket eder ki bu da ciddi bir güvenlik açığı doğurur. Bu yüzden ünitelerin bulundukları konum ve kullanım şartlarına göre bakım frekansı değişken olmalıdır.

Bakım frekansı değişken olması gereken diğer bir komponent ise basamak zincirleridir. Servis ziyaretlerinde bakım personeli basamak aralarını ölçerek zincirlerin uzamasını kontrol altında tutmak ister. Fakat zincir uzaması risklerden bir tanesidir. Zincirin asimetrik uzaması veya zincirin uzuyor olma sebebinin tespiti için basamakların açılarak, makaraların, zincir uzama yaylarının, asimetrik uzamaya bağlı olarak ilgili yerlerdeki baklaların gözden geçirilmesi gereklidir. Aksi halde hem güvenlik riskleri artacak hem de parça ömrü olumsuz etkilenecektir. Sonuçta işletme sorumluları istenmeyen maliyetleri karşılamak zorunda kalacaktır. Basamak zincirlerinin gözden kaçırılmaması gereken önemli bir bakım gereksinimi yağlamalardır. Yüksek yoğunluklu yerlerde konumlandırılmış yürüyen merdivenlerde en çok karşılaşılan problemlerin başında basamak zincirlerinin yağlanamaması gelmektedir. Otomatik yağlamalar belirli aralıklarla zincirlere yağ sürmesine rağmen, ayakkabılardan dökülen ve hava akımı ile çevreden gelen tozlar zincirlerin üzerini özellikle de bakla birleşim yerlerini kapamaktadır. Zincir üzerindeki yağ ile birleşen tozlar katılaşmakta ve yeni sürülen yağın zincir pimlerine sızmasına engel olmaktadır. Yağlanmayan zincirler uzarlar. Ve uzama hızına bağlı olarak basamak aralarının bakım aralıklarından daha kısa süre içinde açılarak güvenlik riski de yaratmalarına sebep olurlar. Dolayısıyla basamakların ünitenin yoğunluğuna göre belirlenmiş aralıklarda açılarak zincirlerin fiziki olarak katı yağlardan ve tozlardan temizlenmesi zaruri bir ihtiyaçtır. Standart modüler tip bakımların çoğunda bu işlem uygulanmamaktadır.

Temizlikle ilişkili ve bakım frekansının uzun olduğu başka bir parça ise basamak raylarıdır. Yoğun kullanımlı merdivenlerde temizliğin yeterli sıklıkta yapılmaması, basamak raylarında yağ ve tozun birleşerek oluşturdukları topakların sertleşmesine olanak sağlamaktadır. Bu topaklar raylar üzerinde küçük tümsekler oluşturabilmektedir. Basamak makaralarının sürekli tümsek üzerinden geçerken rayın alt ve üst yolları arasında sıkışıp gevşemesi, basamakların makara ayaklarında fazladan gerilime sebep olmaktadır. Bu gerilim zamanla ayakların kırılması ile sonuçlanabilmektedir. Basamaklardaki herhangi bir kırılma takip eden basamakların da sıkışarak kırılmasına ve basamak üzerindeki yolcuların ayaklarının sıkışıp yaralanmasına yol açabilmektedir. Oldukça basit ve temel bir bakım işlevi olmasına karşın, aralıkların uzun tutulması sebebiyle basamak kırılmalarına kadar ilerleyen bu çeşit süreçlerin yaşandığı vakalar ülkemizde geçmişte görülmüştür.

Benzer olarak uzayan tahrik zincirleri de risk oluşturabilmektedir. Yeni tip yürüyen merdivenlerde motor tahrik zincirinin uzamasını görüntüleyen ve tehlikeli durumlarda aktive olan güvenlik kontakları bulunmaktadır. 2010 ve öncesinde monte edilmiş ünitelerde ise böyle bir emniyet bileşeni bulunmamaktadır. Tahrik zincirinin uzaması motor hareketinin basamaklara geç aktarılmasına veya aniden aktarılmasına sebep olur. Bu da dur kalk sistemlerde yolcuların basamak üzerinde anlık hareketten dolayı denge kaybı yaşayarak (özellikle de el bandından tutulmaması durumunda) düşmelerine sebep olabilmektedir.

Sonuç olarak, modüler bakım içeriklerinin evrensel olması birçok güvenlik ve işletme risklerini beraberinde getirmektedir. Ünitelerin kullanım şartlarına göre analiz edilmiş bakımlardan geçmesi fonksiyonellik ve güvenli çalışmanın devamı için elzemdir.