Asansör Kapıları ve Güncel Mevzuat

Yayın TarihiKasm-Aralık, 2018 Yazdır

Havacılık sektöründe meşhur bir söz vardır: “Havacılıkta kurallar kanla yazılmıştır.” Yani hiçbir kural yoktur ki, gerekçesi ölümlü ya da yaralanmalı bir kazaya dayanmasın. Bunun kadar ürkütücü olmasa da, asansör sektöründe de benzer bir durum söz konusu…Mevzuat olarak isimlendirdiğimiz bütün bu kurallar silsilesi asansörcülere hayatı dar etmek için oluşturulmamış, aksine hepsinin ortak bir gayesi ve gerekçesi olmuştur: GÜVENLİK!..

Bu yazımızda güncel mevzuat ışığında Tam Otomatik Asansör Kapılarını inceleyeceğiz.

Tanımlar:

Asansör Yönetmeliği: 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği

CE Uygunluk İşareti: Asansör güvenlik aksamının Asansör Yönetmeliği Ek.1 Temel Sağlık ve Güvenlik Gerekleri’ne uygunluğunu gösteren, imalatçı tarafından iliştirilen işaret.

Asansör Güvenlik Aksamları: Asansör Yönetmeliği Ek.III’te listelenen ve CE uygunluk işareti taşıması zorunlu bulunan güvenlik aksamlarıdır.

AB Uygunluk Beyanı: Asansör Yönetmeliği Ek-I’de yer alan temel sağlık ve güvenlik gereklerinin yerine getirildiğini belirtir.

Piyasaya Arz: Asansör güvenlik aksamının piyasada ilk kez bulundurulması,

Lamine Cam: Bir veya daha fazla plastik veya akışkan ara tabakalarla birbiriyle yapıştırılmasıyla meydana gelen iki veya daha fazla cam katmanların her bir bütünü,

2014/33/AB Asansör Yönetmeliği’ne (1) göre, montajı yapılarak piyasaya arz edilen asansörlerde kullanılacak güvenlik aksamlarının piyasaya arzı öncesi onaylanmış kuruluşlar tarafından uygunluk değerlendirmesine tabi tutulmaları ve söz konusu ürünlere teknik düzenlemeye uygunluk anlamına gelen CE uygunluk işaretinin iliştirilmesi gerekmektedir.

CE uygunluk işareti; insan sağlığı, can ve mal güvenliği, çevre ve tüketicinin korunması açısından ürünün sahip olması gereken asgari güvenlik koşullarını sağladığı anlamına gelmekte olup, ürünün AB üyesi ülkelerin pazarlarına girebilmesi için bir nevi pasaport hükmündedir. Türkiye’nin AB mevzuatını uyumlaştırarak uygulayacak olması nedeniyle, ülkemizde imal ve piyasaya arz edilecek ürünlerin de CE işareti taşıma zorunluluğu bulunmaktadır.

2014/33/AB Asansör Yönetmeliği Ek.III’de listelenen Asansör Güvenlik Aksamları şunlardır:

  1. Durak Kapılarını Kilitleme Tertibatları
  2. Kabinin düşmesini ve kontrolsüz hareket etmesini engelleyen tertibatlar,
  3. Aşırı hız sınırlayıcı tertibatlar,
  4. Tamponlar
  5. Hidrolik güç devrelerinin kaldırıcılarına bağlanan güvenlik tertibatları,
  6. Elektronik aksamları içeren güvenlik şalterleri şeklindeki elektrikli güvenlik tertibatları.

Görüldüğü üzere, yüksek risk grubunda yer alan asansörlere ait çok önemli 6 adet güvenlik aksamı (bu aksamlar üzerinde CE işareti olmalı) sıralanmış, önemine binaen bunlardan ilk sırayı ise Durak Kapılarını Kilitleme Tertibatı almıştır.

Asansör kabininin hareket ettiği asansör kuyusuna, acil durum ve bakım halleri dışında ulaşılamamasını temin edecek güvenlik önlemleri tasarlanır ve yapılır. Bir kişi bu boşluğa girmeden önce asansörün normal kullanımı imkansız hale getirilmelidir ki, bunun ihmalinden dolayı kuyuya düşüp yaşamını yitirenler vakidir. Asansör kuyularında söz konusu güvenlik önlemleri, durak kapıları üzerinde bulunan Kapı Kilit Tertibatları vasıtasıyla sağlanır. 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği’ne göre, bahis konusu Asansör Güvenlik Aksamının Onaylanmış Kuruluş tarafından incelenmesi ve test edilmesi gerekmektedir.

  1. Güvenlik Aksamının AB Tip İncelemesi (Modül B),
  2. Rasgele Kontrol ile Tipe Uygunluğu (Random Check; Modül C2)

TS EN 81-50 standardına göre bazı muhtelif testlerle birlikte Durak Kapısı Kilitleme Tertibatı ile 1 milyon kez aç-kapa yapıldığında, test sonunda tertibatın halen sorunsuz olarak çalışmaya devam edebilmesi gerekir.

Durak Kapısı Kilitleme Tertibatı şayet bu vb. testleri geçerse, Onaylanmış Kuruluş, her iki incelemeye dair ürünün Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) ve TS EN 81-20/50 (2,3) standartlarına uygunluğunu gösteren Tip Test Sertifikası düzenler, bu iki belgeye istinaden imalatçı Durak Kapısı Kilitleme Tertibatları üzerine CE uygunluk işareti iliştirme; ürün ise bu şekilde piyasada serbest dolaşma hakkına sahip olmaktadır. CE işareti güvenlik aksamı üzerine görünür, okunaklı ve kalıcı şekilde iliştirilmeli, işaretin altında Onaylanmış Kuruluş (No-Bo) kimlik numarası bulunmalıdır.

İmalatı yapılan Kapı Kilit Tertibatı ile beraber İmalatçı firmanın sunacağı “AB Uygunluk Beyanı” vasıtasıyla İmalatçı, anılan ürünün Asansör Yönetmeliği’nde yer alan Temel Sağlık ve Güvenlik Gereklerini yerine getirdiğini ve söz konusu uygunluk ile sorumluluğun kendilerinde olduğunu beyan etmiş sayılır. Montaj firmaları, kapı imalatçısından bahsi geçen Tip Test Sertifikalarını ve aşağıda bahsedeceğimiz Yangın Dayanım Belgeleri’ni mutlaka tedarik etmelidir.

Durak Kapılarının Yangına Dayanımı

Asansör kuyu boşluğu, yangın esnasında bulunduğu binada baca vazifesi görerek, yangını ve zararlı gazları diğer katlara iletmek suretiyle hem yangının yayılma hızını artırmakta, hem de binadaki insanların can güvenliği için ölümcül bir tehdit unsuru olabilmektedir. Yangının asansör boşluğu yoluyla yayılmasını önlemek için, asansör durak kapılarının yangına en az yarım saat* dayanabilmesi gerekir. Başka bir deyişle, yangının çıktığı taraftan diğer tarafa geçmesini önlemek için, asansör durak kapıları bariyer vazifesi görmelidir.

Asansör kapılarının yangına dayanım performansları TS EN 81-58:2006 (4) standardına göre üç bakımdan incelenmektedir. Yangın testleri Sızdırmazlık (E), Isı Yalıtımı (I) ve Işıma (W) durumları için birlikte yapılır. Kapının yangına dayanımında temel kriter Sızdırmazlık’tır.

Buna göre bu kapıların TS EN 81-58’e göre yangına dayanım (sızdırmazlık) performans kriteri E-15-30-45-60-120 vb. şekilde belirlenir. Örneğin E120 olması, ilgili durak kapısının yangına en az 120 dakika dayandığı, yani kabul edilebilen miktar dışında kapının yangını sızdırmadığı anlamını taşır. Kat kapısının yangın dayanım performansı, kapı üzerine bir bilgi etiketiyle iliştirilmelidir.

(* Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (5) gereğince; Asansör Kat Kapılarında; Yapı yüksekliği 51,5 m’den alçak binalar için E30, yapı yüksekliği 51,5 m’den yüksek binalar için ise E60 (60 dk.) Yangına dayanım –sızdırmazlık- isteniyor.)

  • Asansör kapılarını oluşturan kasa, panel ve mekanizma grupları zaman içerisinde deformasyona uğramayacak şekilde yapılmalıdır. Bu grupların 1 mm ve üzeri kalınlıkta sac malzemeden yapılması ve yine 1 mm ve üzeri kalınlıkta sac metal malzemeler ile destekleyici takviyeler kullanılarak mümkün olmalıdır. Sac metal malzemeden oluşan asansör kapılarını oluşturan gruplar boya, galvaniz veya diğer yüzey koruyucu kaplama teknikleri ile korozyondan korunmalıdır. Paslanmaz ve diğer kaplama malzemeleri ile giydirme yapılarak üretilen asansör kapılarında bu kaplamalar 0,6 mm’den daha ince olmamalıdır. (6)
  • Durak ve kabin kapıları girişinin asgari net yüksekliği 2 m olmalıdır. Durak kapılarının serbest genişlikleri ise en az 0,90 m olmalıdır. Her ne kadar TS EN 81-70 standardı durak kapısı asgari genişiliğini 0,80 m olarak belirtmişse de, “Millî düzenlemeler 800 mm’den daha büyük açıklığı gerekli kılabilir.” hususu da eklenmiştir. Nitekim Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve TSE K 525 Belgelendirme Kriterinde asgari kapı genişliğini 0,9 m olarak belirtilmiştir. 10 kat ve üzeri binalarda ise asansörlerden en az bir tanesi yük, eşya ve sedye taşıma amacına uygun olarak dar kenarı 1.20 metre ve alanı 2.52 m2 ’den, kapı genişliği ise net 1.10 metreden az olmayacak şekilde yapılır. (7)
  • Erişilebilirlik kuralları gereği; kapının yerinin kolayca bulunabilmesi için, kapı rengi ve renk tonu kendisini çevreleyen duvarın rengiyle zıtlık oluşturmalıdır. (8)
  • Camlı kapılarda/çerçevelerde, lamine (katmanlı) cam kullanılmalıdır. Yarı otomatik (manuel) kapılarda kabinin katta olduğunu görmek için kullanılacak cam panellerin de lamine olması şart olup, bu lamine cam ise asgari (3+3+0,76) mm kalınlıkta olmalıdır. (2) TS EN 81-20’nin yürürlüğe girmesiyle birlikte manuel kapılarda telli cam kullanma devrinin kapandığını da burada hatırlatmış olalım.

Kasıtlı Tahribata Karşı Dayanıklı (Anti Vandal) Asansör Kapıları

  • Spor Stadyumları, tren istasyonları, hastanelerde acil servis bölümleri, sosyal konut alanları vb. yerlerde kullanılacak asansörlerde TS EN 81-71 (9) gereği Kasıtlı Tahribata Karşı Dayanıklı Asansörler olma şartı aranmaktadır. TS EN 81-71 Kategori 2’ye göre Anti Vandal Asansör Kapıları, herkesin cebinde veya çantasında bulunabilecek genelde kullanılan aletlerle (çakı, çakmak, tornavida, küçük bıçaklar, sakız vb.) standartta açıkça tanımlanmış bir süre içinde sökülemeyecek, açılamayacak, hasar verilemeyecek şekilde tespit edilmesini gerektirir. Söz konusu asansörlerde kullanılacak Anti Vandal Asansör Kapıları ekstra takviyelerle güçlendirilmeli ve anılan standarda göre Sarkaç Çarpma Deneyi vb. gibi bir dizi teste tabi tutulmalı, testleri geçerek belgelendirilmelidir.

Hedef Yeşil Etiket Olmamalı!..

Asansör firmalarına naçizane tavsiyem, sürekli değişen mevzuata hakim nitelikli elemanlar istihdam etmeli, hedef sadece yeşil etiket almak olmamalı. Henry Ford’un güzel bir sözüyle bitirelim: Kalite kimse bakmadığında da doğru olanı yapmaktır.

KAYNAKÇA:

  1. Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB); R.G. No: 29757 Tarih: 29.06.2016
  2. TS EN 81-20:2014 Asansörler – Yapım ve montaj için güvenlik kuralları – İnsan ve yük taşıma amaçlı asansörler – Bölüm 20: İnsan ve yük asansörleri
  3. TS EN 81-50:2014 Asansörlerin yapımı ve kurulumu için güvenlik kuralları - İnceleme ve deneyler-Bölüm 50: Asansör bileşenlerinin tasarım kuralları, hesaplamaları, incelemeleri ve deneyleri
  4. TS EN 81-58:2006 Asansörler – Yapım ve Montaj İçin Güvenlik Kuralları - Muayene Ve Deneyler - Bölüm 58: Kat Kapıları İçin Yangına Karşı Dayanıklılık Deneyi
  5. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik; R.G. No: 26735 Tarih: 19.12.2007
  6. TSEK 525 Belgelendirme Kriteri (Ekim 2016) Asansör Durak ve Asansör Kabin Kapıları
  7. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği; R.G. No: 30113 Tarih: 03.07.2017
  8. TS EN 81-70: Asansörler - Yapım ve Montaj İçin Güvenlik Kuralları - Yolcu Ve Yük Asansörleri İçin Özel Uygulamalar - Bölüm 70: Engelliler Dâhil Yolcu Asansörleri İçin Erişilebilirlik
  9. TS EN 81-71+A1 Asansörler – Yapım ve Montaj İçin Güvenlik Kuralları: Yolcu ve Yük Asansörleri İçin Özel Uygulamalar – Bölüm 71: Kasıtlı Tahribata Karşı Dayanıklı Asansörler