Asansör Kapıları

Yayın TarihiKasm-Aralık, 2018 Yazdır

Günümüzde asansörlerin önemi her geçen gün artmaktadır. Konutlarda ve iş merkezlerinde her geçen gün konforlu, güvenli ve yüksek hızlı asansörler devreye girmektedir.

Asansörler; boyutları ve yapımı itibarıyla insanları da içine alacak bir kabini olan, tam düşey veya tam düşey doğrultuya 15 dereceden daha az eğimli olabilen, kılavuz raylar arasında belli duraklara insan ve yük taşıyan araçlar olarak tanımlanabilir.

Asansörlerde güvenlik ön planda tutulmak zorundadır. Halatlar, kılavuz raylar, fren sistemleri, kumanda tertibatı ve asansör kapıları asansör güvenliğinin temel elemanlarıdır. Asansör kapıları; kabin ve katlardaki kişilerin asansör kuyu boşluğuyla bağlantısını kesip, olası kazaları önlerken aynı zamanda kabin ile kuyu cidarları arasına insan organları veya yabancı cisimlerin girmesi-düşmesi ile oluşabilecek hayati tehlikeler ve asansörün çalışma sistemini bozabilecek etkilerin önüne geçme amacıyla kullanılırlar.

Asansör Kapı Türleri

Asansör kapıları montaj konumlarına göre kat ve kabin kapıları olarak iki ana başlık altında toplanabilir. Tam otomatik asansör kapılarında; kapı sistemine verilen hareket, kabin kapısı mekanizmasında bulunan motordan verilir. Asansör kabini kata geldiğinde kabin ve kat kapısı aynı anda açılır ve kapanır.

Asansör kat ve kabin kapıları, çeşitli ebatlarda asansör kuyusu ölçülerine göre imal edilmektedirler.

Kat Kapıları

Asansör kabini hareket etmeden önce, güvenlik nedeniyle kat kapıları zamanında kapanmalıdır. Kabinin olmadığı katlarda ise kat kapılarının açılmasını engelleyecek, emniyet sistemleri bulunmalıdır.

Asansörde kat kapılarının açılma şekillerine göre çeşitleri;

  • Yarı otomatik çarpma kapı
  • Elle açılan-elle kapanan kapı
  • Tam otomatik teleskopik kat kapısı
  • Tam otomatik merkezi kat kapısı şeklinde sıralanabilir.

Asansörün taşıma kapasitesine ve kullanım şekline göre kat kapıları seçimi yapılır.

Yarı Otomatik Çarpma Kapı

Bu kapı çeşidi katlarda, kabin kapısı önünde kullanılmaktadır. Yarı otomatik kapılar, talep doğrultusunda tek veya çift kanatlı olarak üretilirler (Resim 1 ve 2). Asansörlerin yapısına göre sedye, yük ve hastane asansörlerinde çift kanatlı kapılar tercih edilir. Son yıllardaki teknolojik gelişmeler çarpma kapıların yerine otomatik kapıların kullanımını arttırmıştır.

Asansör kabini kata geldiğinde çarpma kapıların kilidi otomatik olarak açıldıktan sonra yolcu kapıyı açabilir. Bu kapılara, kilit sisteminden dolayı yarı otomatik kapılar da denilmektedir. Orta kısımlarında, asansör kabininin kata geldiğini görmek için cam çerçeveler bulunur.

Kat kapılarının kesin bir görünüm şablonu olmadığından üreticiler çeşitli tasarımlarda kapıları tüketicilere sunarlar. Görsellik dışında kapıların asansörün çalışmasına herhangi bir etkisi yoktur.

Şekil 1’de görülen tek ve çift kanatlı yarı otomatik çarpma kapıların teknik özellikleri özetle şunlardır:

  • Robotik teknolojiler kullanılarak elektrostatik toz boyama
  • Kapı kanatları 1,2 mm DKP sacdan ve çerçeveler 1,5 mm DKP sacdan üretim
  • Yüksek direnç ve kolay kurulum
  • Özel menteşelerin kullanımı ile yumuşak açma ve kapama
  • 600-3000 mm giriş ebatlarında üretim.

Elle Açılan-Elle Kapanan Kapı

Günümüzde bu kapılar, dekoratif amaçlı olarak kullanılmaktadır. Bu tip kapılarda, kapının açılması ve kapanması için elle müdahaleye ihtiyaç vardır. Kapı kilidinin devreye girebilmesi için, kapının elle kapatılması gerekir. Asansör kabini, kapı kilidi devreye girdikten sonra diğer durağa doğru hareket edebilir.

Bu kapılar şekil olarak yarı otomatik kapılara benzemektedir. Elle açılan-elle kapanan kapılar ile yarı otomatik kapıları birbirlerinden ayırt etmek için çalışma sistemlerine bakmak gerekir. Yarı otomatik kapılar elle açılmasına rağmen kapanırken otomatik olarak kapanır. Fakat elle açılan-elle kapatılan kapıların isminden de anlaşılacağı gibi elle kapanma zorunluluğu vardır.

Tam Otomatik Teleskopik Kat Kapısı

Teleskopik ve merkezi tam otomatik kat kapıları günümüzde hiç şüphesiz en çok tercih edilen asansör kapılarıdır. Teleskopik kat kapısı (Resim 3), teleskopik kabin kapısı önünde katta kullanılır.

Merkezden açılan tam otomatik kapıların panelleri asansör kapısının sağ ve sol tarafında toplanır. Teleskopik olarak açılan paneller, sağdan teleskopik ya da soldan teleskopik olarak açılır. Teleskopik kapılarda paneller toplanarak hareket eder. Asansör kabini durağa geldiğinde, kat kapısının da açılabilmesi için kabin kapısında bulunan kaşık sistemi kullanılır.

Kaşık sistemindeki kılıçlar, motordan verilen hareket ile yukarı-aşağı hareket ederek, kat kapısının açılmasını sağlar.

Tam Otomatik Teleskopik Kat Kapısı teknik özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Standart olarak 600-1400 mm giriş ebatlarında kapı üretimi yapılmaktadır.
  • Kapı panelleri 0,6-0,8 mm paslanmaz sac veya 0,6-1,2 mm galvaniz sacdan üretilir.
  • Kapı panellerinin üretimi, elektrostatik toz boyalı ve camlı olarak da yapılmaktadır.

Tam Otomatik Merkezi Kat Kapısı

Merkezi kat kapısı, merkezi kabin kapısı önünde katta kullanılır. Merkezden açılan paneller her iki yana toplanarak hareket ederler,

Tam Otomatik Merkezi Kat Kapısı teknik özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Standart olarak 600-1400 mm giriş ebatlarında kapı üretimi yapılmaktadır.
  • Kapı panelleri 0,6-0,8 mm paslanmaz sac veya 0,6 -1,2 mm galvaniz sacdan üretilir.
  • Kapı panellerinin üretimi, elektrostatik toz boyalı ve camlı olarak da yapılmaktadır.

Kabin Kapıları

Tam otomatik kabin kapıları genel olarak kapının kapanma ya da açılma şekline göre sınıflandırılırlar; Bunlar yatay, düşey veya katlanır kapılardır. Tam otomatik kapıların özelliği kendi kendilerine açılıp kapanmalarıdır. Tam otomatik kapıları üç ana başlık altında incelemek mümkündür:

  • Yatay hareket eden kapılar
  • Tam otomatik teleskopik kabin kapısı
  • Tam otomatik merkezi kabin kapısı
  • Düşey hareket eden kapılar
  • Katlanır (Kramer) kapılar
  • Yatay Hareket Eden Kapılar

Asansör sektöründe son dönemde en sık kullanılan kapı modelidir. Diğer kapı tiplerine göre konforlu bir yapısı vardır. Yatay hareket eden kapıların, açılıp kapanmasını kabin mekanizmasında bulunan motor gerçekleştirir.<

-Tam Otomatik Teleskopik Kabin Kapısı

Tam otomatik teleskopik kat ve kabin kapılarının çalışma sistemleri genel olarak aynıdır. Aralarındaki fark, tahrik sisteminin kabin kapısında olmasıdır.

-Tam Otomatik Merkezi Kabin Kapısı

Tam otomatik merkezi kabin kapıları, otomatik merkezi kat kapılarıyla birlikte kullanılır, Şekil 3. Kapının giriş ebatlarına göre iki panelli ve ikiden fazla panelli olarak üretilmektedirler. Panel sayısını, kapı mekanizmasında yapılan değişiklikler ile arttırmak mümkündür.

Düşey Hareket Eden Kapılar

Daha çok yük, servis ve araba asansörlerinde bu kapı modeli tercih edilmektedir. Bu kapılarda, panellerin yukarı aşağı ve hem yukarı hem de aşağı hareket kabiliyetleri vardır. Hem yukarı hem de aşağı hareket iki veya daha fazla panel ile gerçekleştirilebilir. Son yıllarda teknolojinin gelişmesiyle kapı hareketleri otomatik olarak yapılmaktadır. Kapı emniyet kontağı, kapı kilidi gibi unsurlar, emniyet amaçlı bu kapılarda da kullanılmaktadır.

Yatay hareket eden kapılarda kuyu içinde kapı yanlarında panellerin toplanabilmesi için geniş boşluklara ihtiyaç vardır. Bu nedenle kapı genişliği sınırlı tutulmaktadır. Düşey hareket eden kapıların geniş kenar boşluklarına ihtiyacı yoktur.

Katlanır (Kramer) Kapılar

Kramer kapılar (Resim 4), yarı otomatik ve elle açılan-kapanan kat kapılarının arkasında kabin içinde emniyet amacıyla kullanılmaktadır.

Paneller, boydan boya bir menteşe sistemi ile birbirlerine bağlanır. Kapı köşesindeki panel, alttan ve üstten yataklanmış bir mil sayesinde 90 derece döndürülerek, kapının açılıp kapanması sağlanır. Yataklanmış mile hareketi kapı mekanizmasındaki motor vermektedir.

Asansör Kapılarının Standartları ve Gereklilikleri

Uyumlu Standartlar:

  • EN 81-20: 2014 Asansörler-Yapım ve Montaj için Güvenlik Kuralları-İnsan ve Yük Taşıma Amaçlı Asansörler-Bölüm 20: İnsan ve Yük Asansörleri
  • EN 81-50: 2014 Asansörlerin Yapımı ve Kurulumu için Güvenlik Kuralları - İnceleme ve Deneyler - Bölüm 50: Asansör Bileşenlerinin Tasarım Kuralları, Hesaplamaları, İncelemeleri ve Deneyleri
  • EN 81-58: Asansörler-Yapım ve Montaj için Güvenlik Kuralları-Muayene ve Deneyler-Bölüm 58: Kat Kapıları için Yangına Dayanıklılık Deneyi
  • EN 81-1 ve EN 81-2 olarak bildiğimiz standartların yerine EN 81-20/50 standartları getirilmiştir. Son yıllarda asansör standartları için yapılmış en geniş değişiklikler, bu standartlar ile yapılmıştır.
  • EN 81 20/50 standartlarındaki değişiklikler üretim yapan firmalarda test ve sertifikasyon sorumluluğunu arttırmakla birlikte, firmaların üretim ve tasarım yöntemini etkilemektedir. Temel amaç asansörlerde kullanıcı ve çalışan için güvenliği üst seviyelere taşımaktır.

Asansör Kapıları Mekanik Dayanımı Ve Deneyleri

Sarkaç Deneyi

EN 81-20: 2014 Madde 5.3.5.3.2 de;

Yatay sürgülü durak ve kabin kapıları, kapı panel/panellerinin arızalanmaması ve kılavuz elemanın sabitlenmesi gereken konumda tutulması için tertibat ile donatılmalıdır. Bu tertibata sahip tam kapı donanımında, montajı yapılan bu tertibata sahip tüm kapı panelleri, normal kılavuz elemanın en kötü muhtemel arıza şartı altında Şekil 4 ve Şekil 5’e göre darbe noktalarında Madde 5.3.5.3.4 a) bendinde belirtilen şekilde, bir sarkaç darbe deneyine dayanmalıdır. [3]

a) Şekil 4’e göre darbe noktalarında durak yanından veya kabinin içinden, yumuşak darbeli sarkaç cihazının (EN 81-50: 2014, Madde 5.14) 800 mm düşme yüksekliğine eşdeğer bir darbe enerjisi, panelin veya çerçeve genişliğinin ortasında cam panellere veya yan çerçevelere çarptığında aşağıdakiler uygun bulunmalıdır:

1) Kalıcı şekil değişikliği olabilirliği yönünden,

2) Kapı donanımının bütünlüğünde bir kayıp bulunmamalıdır. Kapı donanımı, kuyu boşluğu içerisine 0,12 m’den daha büyük boşlukların olmadığı bir konumda kalmalıdır,

3) Sarkaç deneyi sonrasında kapılar çalışabilir olmaları gerekli değildir,

4) Cam elemanlar için çatlaklar bulunmamalıdır.

b) Ağır darbeli sarkaç cihazının (EN 81-50:2014, Madde 5.14) 500 mm’lik bir düşme yüksekliğine eşdeğer bir darbe enerjisi, Şekil 4’e göre durak tarafından veya kabinin içerisinden darbe noktasında, çerçevede kapı panelleri veya cam panellerin ortasında bir darbe Madde 5.3.7.2.1 a)’da belirtilenden daha büyük cam paneller üzerine uygulandığında aşağıdakiler tespit edilmelidir:

1) Çatlakların olmadığı,

2) Azami 2 mm çapındaki yongalar hariç camın yüzeyinde hasar olmadığı. [3]

Diğer Mekanik Dayanım Deneyleri

Kat kapılarının ilgili standarda göre mekanik dayanımlarının doğrulanması. (EN 81-20: 2014, Madde 5.3.5.3.1)

(5.3.5.3.1 a) Daire veya kare kesitli 5 cm2 ’lik bir alan üzerine eşit olarak dağıtılmış 300 N’luk bir statik kuvvet, her iki yüzde herhangi bir noktada panele/çerçeveye dik açılarda uygulandığı zaman, kapılar aşağıdaki şekil değişikliğini göstermeden dayanmalıdır:

1)1 mm’den daha büyük kalıcı şekil değişikliği,

2)15 mm’den daha büyük elastik şekil değişikliği. Bu tür bir deney sonrasında kapının güvenlik fonksiyonu etkilenmemelidir. [3]

(5.3.5.3.1 b) daire veya kare kesitli 100 cm2 ’lik bir alan üzerine eşit olarak dağıtılmış 1000 N’luk bir statik kuvvet, durak kapıları için iniş (veya biniş) tarafından, kabin kapıları için kabininin içerisinden, panel veya çerçevenin herhangi bir noktasına dik açılarda uygulandığı zaman, kapılar fonksiyonelliği ve güvenliği etkileyen önemli kalıcı şekil değişikliği olmaksızın dayanmalıdır. [3]

Asansör Kapılarının Yangın Anında Davranışları

Binalarda olası yangınlarda ve depremlerde asansörlerin kullanılır durumda olması, kabinlerde bulunan insanların mahsur kalması ve dumandan etkilenmesi riskini doğurmaktadır.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 62. Maddesi;

Asansör kapılarının en az 30 dakika yangın dayanımlı ve duman sızdırmaz olması, bina yüksekliği 51,5 m’den yüksek binalarda yangına karşı en az 60 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz olması gerektiğini söyler.

Ayrıca aynı yönetmelik Madde 63’e göre 51,5 m’den yüksek binalarda mutlaka 60 dakika yangın dayanımlı ve duman sızdırmaz bir acil durum asansörü bulunmalıdır.

Bu maddeler doğrultusunda Türkiye’de yapılan binalarda yangına dayanıklı asansör kapılarının kullanılması gerekmektedir. [6]

Asansör kat kapılarının yangın dayanım testleri EN 81-58 standardına göre yapılmaktadır. Testler için genel gereksinimler EN 1363-1 ve EN 1363-2 standartlarında belirtilmiştir.

Deneyler akredite olmuş laboratuvarlarda yapılmaktadır. Bu deneye göre yangın dayanım kriterleri, E-Sızdırmazlık, I-Yalıtım, W-Işıma olarak tanımlanmıştır. Deney sırasında bu kriterler için gerekli olan ölçme aletleri sağlanır ve test sonucunda bu kriterler için elde edilen süreler deney raporunda belirtilir.

Sızdırmazlık (E) kriterinde kapının fiziksel dayanımı ve bir alevlenme oluşup oluşmadığı gözlenir. Oluşacak alevlenme 10 sn’den fazla sürer ise test o anda sonlandırılır. Testin sonlandırıldığı zaman ise, kapının E (bütünlük) değeri olarak verilir.

Yangın dayanımının istenildiği yalıtım ( I ) kriterinde test başlangıç sıcaklığından itibaren kapı üzerinde bulunan 10 adet thermocoupledan herhangi birisinin toplam sıcaklık değişiminin 180°C’yi geçmemesi gerekmektedir. Buradaki sıcaklık ölçümü kapının standartta belirlenen bölgelerine ve kapıdan 1 m uzakta bir kanopi içine thermocouplelar koyularak yapılmaktadır. Her bir thermocouple’da okunan sıcaklığın oda sıcaklığından 180°C fazla olmaması gerekmektedir.

Test limit sıcaklığı = oda sıcaklığı + 180°C’dir.

Test limit sıcaklığının üzerine çıkıldığı an okunan zaman, kapının testten aldığı I değerini gösterir. Mesela 90. dakikada kapının bütünlüğü devam ettiği halde test limit sıcaklığı 38. dakikada aşılmış olursa, I 30 değerine sahip olur ancak E değeri daha yüksek olabilir.

TS EN 1363-2 8. maddede Işıma (W) ölçümü sıcaklığı 300°C’nin altında olan bir yüzeydeki radyasyonu ölçmek gerekli değildir. Çünkü böyle bir yüzeyden yayılan radyasyon düşüktür (tipik olarak 6 kW/m2 – emisyon katsayısı 1.0 olduğunda bile). Bu madde uyarınca bir kapının EI sertifikası almış olması aynı zamanda EW sertifikası almış olması anlamına da gelir. [7]

Bu 3 kriterle alınan sonuçlar dahilinde sertifikasyon işlemlerinde E, EI, EW değerleri üzerinden belge hazırlanır. Örneğin E 95, I 64, W 72, sürelerini almış bir kapı; E 90, EI 60, EW 60 olarak belgelenecektir.

Grafiği incelediğimizde test esnasında kapımızın; 30. dakikada: 842°C ve 60. dakikada ise 945°C‘lik sıcaklığa maruz kalacağı görülmektedir. Bu değerler kapımızın izolasyonunu sağlaması gereken minimum iki değerdir.

Bu bilgilerden yola çıkarak bir asansör kapısının EI 60 sertifikası alabilmesi için, 60 dakika boyunca, üzerinde bir alevlenme olmaması, test limit sıcaklığının üzerine çıkmaması ve sızdırmazlık özelliği göstermesi gerekir. [7]

Asansör Kapılarının Bakımı ve Kullanım Ömürleri

Asansör işletme, Bakım ve Periyodik Kontrol Yönetmeliği’ne göre; asansörün hizmete alınması itibariyle, bina yöneticileri yılda en az bir kez asansörlerin kontrollerini, her ay ise bakımını periyodik olarak yaptırmak ile yükümlüdür.

Yapılan periyodik bakımların amacı, yolcular için güvenli çalışma koşullarını sağlamak, asansörden maksimum performans elde etmek ve oluşabilecek arızaların önüne geçilerek, asansörün faydalı ömrünü uzatmaktır.

Kat ve kabin kapılarının bakımını yapan kalifiyeli personeller tarafından yapılması gerekir.

Bakım sırasında kontrol edilmesi gereken noktalar şunlardır;

Otomatik asansör kapılarının düzgün bir şekilde çalışması için kapı kilidi ve kapı yaylarının kontrolü yapılarak, emniyetli bir şekilde kilitlenmesi sağlanmalıdır.

Yarı otomatik asansör kapılarının menteşeleri ve kapıyı açan pompa (diktatör, amortisör) kontrol edilmelidir.

Kapı emniyet kontağının mesafe ayarları yapılarak, oksitlenme var ise giderilmelidir.

Alüminyum alt eşiklerin kanalları, toz vb. cisimlerden arındırılmalıdır.

Mekanizma arabalarının makaraları ve rayları kontrol edilerek, aşınma ve gevşeme var ise gerekli ayarlama yapılmalıdır.

Mekanizma çelik halatlarının tellenme ve kırılma tespiti yapılmalıdır.

Kapı panelleri arasındaki boşluklar kontrol edilerek gerekli ayarlamalar yapılmalıdır.

Belirli bir yaşı (on yıl ve üzeri) geçen asansörlerin, mekanik olarak sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için periyodik bakımlar yeterli olmamaktadır. Bu tür asansörler modernizasyon uygulamasına tabi tutulmalıdır.

KAYNAKÇA

  1. www.hasasansor.com.tr
  2. Has Asansör Teknik Dokümanlar
  3. TS EN 81-20:2014 Asansörler-Yapım ve Montaj için Güvenlik Kuralları-İnsan ve Yük taşıma amaçlı Asansörler-Bölüm 20: İnsan ve Yük Asansörleri
  4. EN 81-50: 2014 Asansörlerin Yapımı ve Kurulumu için Güvenlik Kuralları -İnceleme ve Deneyler - Bölüm 50: Asansör Bileşenlerinin Tasarım Kuralları, Hesaplamaları, İncelemeleri ve Deneyleri
  5. Has Asansör Kalite Bölümü
  6. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik http://www.resmigazete.gov.tr
  7. Devran TULUNAY. Asansörlerde Yalıtımlı Yangın Kapılarının Önemi www.emo.org.tr