Merdiven Asansörleri & Platformları

Yayın TarihiOcak-Şubat, 2019 Erol Akçay - Liftinstituut Solutions B.V. Teknik Müdür – Avrasya Yazdır

Gelişen teknolojiye ve malzeme bilimine dayanan tasarım çeşitliliği hayatımızı mekanik düzeyde kolaylaştırmakla kalmamakta, aynı zamanda bizlere moral ve motivasyon desteği de sunmaktadır. Bu gelişimle yeni yüzyılımızda, kamunun kullandığı yeni nesil otobüslerden tutalım da hizmet aldıkları hastanelere kadar birçok alanda zamanın kullanımı, insan ve makine enerjisinin tüketimi ve hizmetler üzerinde kamunun memnuniyet oranları açılarından pozitif yönde ilerlemeler kat edilmektedir. Diyebiliriz ki, tarih boyunca gelişen çağı yakalamanın önemi, toplumun ve bireylerin huzuru açısından kendisini bizlere bir kez daha fark ettirmektedir. Tam da bu noktada, içinde bulunduğumuz yüz yılda gelişim gösteren önemli konulardan biri engelli erişimi olarak karşımızda durmaktadır.

Gelişen teknoloji engelli erişimi konusunda bizlere işitsel, görsel ve fiziki desteğin arttırılmasına yardımcı olmaktadır. Gelişen malzeme bilimi ise ürün ergonomisine ve görsel tasarımına katkı sunmaktadır. Bu katkı, engelli erişimi ürününü yalnızca engel aşma amacına hizmet etmeye değil, aynı zamanda onu kullanıcının duygularında olumlu yönde iz bırakma noktasında da hizmete sokmaktadır. Geçmişten bugüne hizmet kalitesi bu yönde gelişim gösteren engelli erişimi ürünlerinden biri merdiven asansörleri ve platformlardır.

Merdiven asansörleri ve platformlar kamu alanlarında ve özel mülkiyet içerisinde engelli kullanıcılara hizmet etmektedir. Hastane, okul, kültür ve sanat binaları gibi kamu yapılarında, sokak merdivenleri gibi belediye hizmet alanlarında ve özel mülkiyet içerisindeki ev, bahçe gibi merdivenli ya da yokuşlu alanlarda merdiven asansörleri ve platformlar kullanılmaktadır. Yeni nesil merdiven asansörleri ve platformlar, yerleştirilecekleri alanlara göre dayanıklılık, kapasite ve ergonomi açısından farklılık göstermektedirler. Bu noktada, kamu alanlarındaki tasarımlarda dayanıklılık ön plana çıkarken, özel mülkiyet alanlarında ürün ergonomisi ve ortama uyumluluğu ön plana çıkmaktadır. Ancak bu, bir alanda ön planda tutulmayan özelliklerin önemsenmediği anlamına gelmemektedir.

Engelli kişilerin gerek kamu alanlarında gerekse özel mülkiyet alanlarında toplumla ve yaşamla bütünleştirilmesi, kendi varlıklarını bulundukları ortamda bir engel veya bir yük olarak hissetmelerinin önüne geçilmesiyle mümkündür. Engelli erişimi için ayrılacak bütçelere de bu şekilde bakılmalıdır. Tüm insanların birer engelli adayı olduğunu aklımıza getirdiğimizde, aslında engelli erişimine ayrılan bütçelerin tüm topluma karşı yapılan bir hizmet olduğunu anlamamız da kolaylaşacaktır. Bu amaçla, yerleştirildikleri alanlarda eklektik durmayan, yani renk, biçim, doku tasarımları bulunduğu ortamla uyum içerisinde olan ve bununla birlikte kullanım ara yüzleri (joystick, yönlendirme düğmeleri vb.), erişim paletleri, güvenlik bariyerleri vb. olabildiğince ergonomik yapıda olan merdiven asansörleri ve platformlarının kullanımı günümüzde daha fazla ön plana çıkmalıdır.

Engelli erişimi tasarımlarında yalnızca mekanik yapıya önem vermek, engelli kişileri mekanik parçası eksik makinalar gibi algılamanın bir sonucudur. Tüm canlı varlıkların biyolojik ve fiziki özellikleriyle birlikte duygularının da olduğunu aklımızdan çıkarmadan şimdi konuya daha teknik bir boyutta bakalım.

Engelli erişimi konusunda dünya çapında birçok yönetmelik ve standart bulunmaktadır. Merdiven asansörleri ve platformlar yönetmelik ilgisi açısından doğrudan 2006/42/EC Makine Emniyet Yönetmeliğine bağlıdırlar. Ayrıca, Avrupa’da merdiven asansörleri & platformlar konusunda kabul gören standart EN 81-40:2008 Hareket engelli yolcular için merdiven asansörleri ve eğimli kaldırma platformları olarak karşımızda çıkmaktadır.

Bu standart, hareket engelli insanlar tarafından kullanılmak üzere ve eğik bir düzlemde hareket eden, bina yapısına takılı, elektrikle çalışan merdiven asansörlerinin (sandalye, ayakta durma platformu ve tekerlekli sandalye platformu) yapım, imalat, kurulum, bakım ve demontajı için:

  • Bir merdiven ya da erişilebilir bir eğimli yüzey üzerindeki hareket eden,
  • Bir kişi tarafından kullanılmasının amaçlandığı,
  • Taşıyıcısının doğrudan kılavuz ray veya raylar tarafından tutulduğu ve yönlendirildiği,
  • Halat ile desteklenen veya tutulan, sürtünme tahrikli çekiş ve kılavuzlanmış halat ve bilye vasıtasıyla desteklenen veya sürdürülen asansörlerin güvenlik gerekliliklerini belirler.

Ayrıca bu standart, benzeri donanımların kullanım ömründeki pek çok aşamalarda meydana gelen tehlikeleri tanımlar ve imalatçının tavsiyesine uygun olarak kullanıldığında, bu tehlikelerin ortadan kaldırılması veya azaltılmasına dair yöntemleri açıklar.

Merdiven asansörlerinin temel gerekliliklerinden bazıları şöyle özetlenebilir;

  • Hızları 0,15 m/s’yi geçemez.
  • Kapasiteleri 115 kg’dan daha az olamaz ve tekerlekli sandalye kullanıcıları için, merdiven asansörü platformunun asgari beyan yükü 250 kg/m2 den az olamaz.
  • Tüm makinelerde olduğu gibi bir aşırı yük algılama sistemi bulunur.
  • Herhangi bir arızadan dolayı aşırı hızlanmayı algılayıp, mekanik olarak merdiven asansörünü durduracak bir fren ve hız izleme tertibatları olur.
  • Herhangi bir arıza halinde merdiven asansörü manuel olarak hareket ettirebilir.
  • Özel bir güç kaynağından veya batarya ile beslenir.
  • Çeşitli parçaların durumlarını monitörlemek için seri bağlı kontaklardan oluşan bir güvenlik devresi olur.

Merdiven asansörleri ve platformları yapımlarının karmaşık olmaması, diğer insan taşıyan makinelere kıyasla yüksek güvenlik şartları gerektirmemesi ve her türlü merdiven, rampa ve yükselti farkına rahatça uydurulabilmesi sebepleriyle dünyada birçok ülkede ve markada üretimleri gerçekleştirilmektedir. Elbet her üründe olduğu gibi bu engelli erişimi ürünlerinde de ön plana çıkan global markalar söz konusudur. Hepsini sayamayacak olsak da akla ilk gelenleri Vimec, Cibes, Lehner, ThyssenKrupp, Kleemann, Stannah, Platform, Savaria v.s. olarak sıralayabiliriz. Piyasaya arz edilen bu tip asansörler için Makine Yönetmeliği ve standarda atıfta bulunulan Uygunluk Beyanlarının varlığını sorgulaması potansiyel alıcılar için satın alınan üründe minimum emniyet kriterlerinin bulunduğuna dair uygun bir doğrulama yöntemi olacaktır.

Yazının başında da belirttiğimiz gibi günümüz pazarında sadece iş yapan ürün tasarlamak değil, aynı zamanda merdiven asansörü & platformunu kurulum yapılacak olan mekanla uyumlu hale getirecek özel tasarımlar da ürünün pazarlanmasında önemli bir etken olarak ortaya çıkmaktadır. Kuşkusuz ki, mekânla bütünleşik bir engelli erişimi ürününün tasarımı, engelli kişilerin kendilerini yaşamla daha iç içe hissetmelerine yardımcı olacaktır. Gelişen engelli erişimi ürünleri pazarında markaların veya başkaca özel girişimlerin kamu ve özel mülkiyet alanlarındaki seçilimi bu etkene bağlı olacaktır. Bu pazarın gelişiminin insana değer veren çağdaş uygulamalarda kendisine yol bulacağını düşünüyorum.