Düşey Sirkülasyon Analizleri/Hesaplarının Hayatımızdaki Önemi

Yayın TarihiMayıs-Haziran, 2018 Yazdır

Günümüzde yapıların fonksiyonel olmasında ve verimli çalışabilmesinde dikey taşıma elemanlarının önemi oldukça yüksektir. Binalarda gerek mülk sahibi gerekse kiracı olarak bulunan insanların yaşam alanlarına etkin bir şekilde ulaşabilmesi, binaların değerini önemli ölçüde etkileyen bir unsurdur.

Bina tiplerine ve fonksiyonlarına göre beklenti daha da yükselmekte, kullanıcılar günümüzde hız ve konfora her zamankinden fazla önem vermektedir. Bu da düşey taşıma elemanlarının talebe göre şekillendirilmesi ihtiyacını doğurmaktadır. Dolayısıyla, binalar henüz tasarım aşamasında iken kullanılacak ekipman için planlama yapılması elzemdir.

Bu planlamanın yapılmamasının sonuçları neler olabilir?

Yetersiz düşey sirkülasyon performansı hem kullanıcılar açısından hem de binanın tedarik ve servis noktasındaki ihtiyaçlarının giderilmesi açısından pek çok olumsuzluğa sebep olur. Kullanıcı grubu özellikleri, yaşam ortamlarına göre değişiklik göstermekle birlikte (hastane çalışanı, ofis çalışanı, eğlence amacıyla belli bir ortamda bulunanlar vs..) düşey taşımadaki temel gereksinimi, zaman ve konfor olarak özetlemek mümkündür. Herhangi bir kullanıcı grubunun taşınmasında, beklentinin üzerinde zamanların harcanması ve konforun düşük olması yani asansörün bir türlü çağrıya cevap vermemesi ve taşıma sırasında çok kalabalık olması, bina ne kadar gözde ve lüks olursa olsun işlevselliğini büyük oranda azaltır, dolayısıyla değerini de düşürür. İnsanlar asansör lobisinde sürekli bekledikleri hissine bir kez kapılırlarsa veya kabinlerin fazla dolu olması sebebiyle koku, nem gibi rahatsızlık yaratabilecek ortamlarda bulunurlarsa psikolojik olarak da daha sonradan alınacak fan, gösterge gibi şekilsel önlemler algıyı değiştirememektedir. Kimi durumlarda, yetersiz düşey taşıma, sosyal medyada da haber olarak kendine yer bulabilmektedir.

Servis ve tedarik açısından ise yine yetersiz performans, hizmetlerin aksamasına dolayısıyla zaman ve para kaybına sebep olacaktır. Özellikle hastaneler gibi hizmet odaklı yapılarda bu durum en az yolcu asansörleri kadar önemlidir.

Diğer bir olumsuzluk ise yıpranma ve modernizasyondur. Eğer plansız olarak inşa edilen bir yapıda taşıma elemanları yükü kaldıramıyorsa, zamanından önce yıpranırlar. Bu da karşımıza çok yüksek modernizasyon ve yenileme giderleri olarak karşımıza çıkar. Ayrıca arıza sayısı artar ve servis dışı kalma süreleri uzar ki, kullanıcı memnuniyetsizlik sebeplerinin başında servis dışı kalmalar yani arızalar bulunmaktadır. Sonuçta sürekli parça değişimi, bakım bedellerini yukarıya çekmektedir.

Peki, planlamayı nasıl yapacağız?

Planlama, düşey sirkülasyon ihtiyaçlarının hesaplanması, kullanıcıların ve ihtiyaçların analiz edilmesi anlamına gelir. Planlama tasarım aşamasında yapılmalıdır. Herhangi bir hesaplamaya başlanmadan önce ana girdiler belirlenmelidir. Binamızın tipi, yeri, fonksiyonu, nasıl işletileceği gibi etmenleri ortaya çıkarılmalı, daha sonra kullanıcı sayısı, kullanıcı özellikleri, taşıma sıklığı ve taşıma senaryoları göz önüne alınmalıdır. Sonrasında ise beklentiler belirlenmelidir. Taşıma ihtiyacı için hedeflenen zaman, yoğunluk ve konfor sınırları tespit edilmelidir. Bu değerlerin tespiti binanın ve sirkülasyonun tam bir analizini gerektirmektedir. Bina tipine göre bu analizlerin sonuçları önemli ölçüde değişiklik gösterecektir.

Girdi parametrelerine göre yapılan bir hesaplamadan sonra düşey taşıma elemanlarının özellikleri belli olmalıdır. Bu özellikler, asansörler için yer, sayı, kapasite, hız değerleri olurken, yürüyen merdivenler için, sayı, yer, basamak genişliği şeklindedir.

Servis ve tedarik amacıyla kullanılan asansörler için ise günlük çalışma sıklıkları, taşınacak ekipman ve ulaştırma hedefleri baz alınarak hesaplamalar yapılmalıdır.

Düşey sirkülasyon planlamasında dikkate alınması gereken diğer konu ise sınırlamalardır.

Özellikle yasal mevzuat, binada düşey taşıma için kullanılabilecek maksimum alan ve tabii ki bütçe, analiz ve hesapların hudutlarını belirleyecektir. Amaç ise optimum çözümdür.

Her durumda, düşey sirkülasyon için, günümüzde yüksek meblağlar harcanarak inşa edilen yapıların önümüzdeki 25 yıllık işletme sürecini düşünerek tasarım aşamasında analiz hesaplamaların yapılması bizi gelecekteki yüksek işletme giderleri ve değer düşmesi ve genel memnuniyetsizlik risklerinden koruyacaktır. Böylesine önemli bir hesaplama, işin profesyonelleri ile çalışıldığında çok daha isabetli olacaktır. Aksi takdirde yukarıda bahsettiğimiz risklerin fiiliyata dönüşmesi işten bile değildir.