Asansörlerde Tamponlar

Yayın TarihiTemmuz-Ağustos, 2017 Gürkan Emran - Aspar Asansör AR-GE Direktörü Yazdır

Asansör tamponları, asansör güvenlik sisteminin en önemli öğelerinden bir tanesidir. Tahrik yeteneğindeki kayıplar, halat kopması gibi durumlarda yeterli fren mesafesinin olmaması halinde, meydana gelen tehlikeli durumun vahametini minimum düzeye tutmak için kullanılan ekipmanlardır.

Asansör tamponları asansörlere güvenlik önlemi olarak yerleştirilmiş parçalardan biridir. Yani asansör tamponunu, bir çeşit fren sistemi parçası olarak düşünebiliriz. Bu parça sayesinde kabin, serbest düşme halinde yere direkt olarak çarpmaz. Bu bağlamda tamponların görevi, kabinin veya karşı ağırlığın kuyu dibine doğru kayması durumunda kabinin yere sert bir şekilde vurmasını engellemektir.

Asansör tamponu değişik yapılarda kullanılabilmektedir. Bu tamponlar, kullanılan asansörlere göre değişiklik gösterir, yani asansörün taşıyacağı insan sayısına ve asansörün hızına göre çeşitlendirilebilir. Örneğin, asansörün kabin hızı fazla ise enerji harcayan tamponlar, az ise enerji depolayan tamponlar kullanılmalıdır.

Şimdi sırasıyla tamponları ve özelliklerini inceleyelim.

  1. Yaylı (mekanik, lineer) tamponlar: Aşağıya inerken, son katta duramayan kabinin tabana sert çarpmasını önleme görevini yapan tamponlar yaylı tamponlardır. Yaylı tampon, kabin, yüklü kabin veya karşı ağırlığın kinetik enerjisini yaylı bir düzenle karşılar. Enerjiyi depolayan tipte olan tamponlardır. Strok mesafeleri 65 mm den az olamaz.
  2. Poliüretan (mekanik, nonlineer) tamponlar: Tamponun ana maddesi adından da anlaşılacağı üzere bir tür elastik hücresel elastomer poliüretandır. Kimyasal yapısı sayesinde bir araya gelen organik zincirlerden oluşur. Asansör yüküne bağlı olarak birden fazla tampon kullanılacak ise, bu tamponlar mutlaka aynı cinsten ve aynı yükseklikte tamponlar ve ağırlık merkezlerine eşit bir şekilde yerleştirilmelidir.
  3. Hidrolik tamponlar: Enerjiyi harcayan tamponlardır. Hidrolik tampon yüklü kabin ya da karşı ağırlığın kinetik enerjisini yutar ve çarpmadan sonra kabinin tampon üzerinden kaldırılmasıyla otomatik olarak eski duruma gelir. Bu tamponların hidrolik seviyesinin kontrolü kolayca yapılabilmelidir. Bu tip tamponlar her hız grubunda kullanılabilirler ve üzerinde mutlaka güvenlik kontağı olmalıdır.
  4. Standartlara göre 1 m/s’nin üstünde bir hıza sahip olan asansörlerde ancak enerji harcayan tipte tamponlar kullanılmasına izin verilmektedir ki bunlar da hidrolik tamponlardır.

    TEnerji harcayan tipteki hidrolik tamponlardan beklenenler şunlardır:

    • Nominal yükü ile yüklü kabin öngörülmüş hızının yüzde 115’i ile düşerken tampona çarpmasında ortalama frenleme ivmesi 1 g den büyük olmamalıdır.
    • 2,5’g den büyük frenleme ivmesinin süresi 0,04 saniyeden fazla olmamalıdır. (1 g’nin üzerindeki frenleme ivmeleri insanları rahatsız edici, 3 g değerindeki frenleme ivmesi ise insan güvenliği ve sağlığı için tehlikeli olarak kabul edilmektedir.)
    • Çarpmadan sonra tamponda kalıcı bir biçim değiştirme olmamalıdır.
    • Tamponların montajıyla ilgili olarak kısaca değinmek gerekirse: Tamponlar, kabin iskeletinin altına, yere sağlam bir şekilde sabitlendiğinde tamponların altında bir kişinin yatmış vaziyetteki duruşunda min. 70x100 h: 50 cm güvenlik hacmini (sekil 1) oluşturacak alan olmalıdır. Kuyu dibinde bir düşme sonrasında dahi, bir kişinin sığınacağı alan kalmalıdır. Kuyu boşluğunun min. ölçüleri sağlamaması durumunda, katlanabilen tampon sehpaları veya özel çözümler için risk analiz raporlarıyla kullanılmaktadır. (Üst boşluktaki sığınma alanı ise min. 50x70 h:100 cm olmalıdır.)

      Tamponların genel özelliklerinden ve kullanım şekilleri konusunda genel bilgilerden sonra gelelim standartlarına; asansör tamponlarının EN 81-20/50 standartlarında üretilmesi gerekir. Avrupa standartları, kalitenin en üst düzeyde tutulması gerektiğini belirtir. Tampon altı ay aralıklarla asansör kuyusunda kontrol edilerek, herhangi bir hasarın meydana gelip gelmediği, bağlantı şeklinin bozulup bozulmadığı, hidrolik tamponlarda yağ seviyesi kontrol edilmelidir.

      EN 81-20/50 son revizyona göre; doğrusal olmayan ve enerji harcayan tip tamponlarda, imalatçının ismi, tip sertifika numarası, tampon tipi, hidrolik tamponsa yağ tipi, imalatçının ismi, strok mesafesi, max. hız, max. kapasite, posta adresi, üretim yılı, seri nosunun yazılı olduğu silinmeyen ve yerinden çıkmayan (örneğin, metal etiketlerde perçinle sabitlenmiş) etiketlere sahip olması gerekir. Ayrıca ürün içinde kullanma kitapçığı da olmalıdır, bu kitapçıklar ise en az bir dilde, üretimi yapan firmanın kendi lisanı ve /veya Avrupa birliğinde en yaygın kullanılan bir lisanda basılmış olmalıdır.

      Son olarak, asansörler tampon olmadan kullanılmamalı, tamponların bakımı da ciddi bir şekilde denetlenmelidir.